Cukrzyca typu 5: co oznacza uznanie nowego typu choroby?

Informacje o cukrzycy typu 5 zwróciły uwagę na osoby, których choroby nie da się łatwo wyjaśnić typem 1 ani typem 2. Ta nazwa odnosi się do cukrzycy związanej z długotrwałym niedożywieniem, opisywanej przez lekarzy od dziesięcioleci. Nie oznacza więc, że właśnie pojawiła się nieznana wcześniej choroba.

Uznanie tej postaci przez Międzynarodową Federację Diabetologiczną (IDF) ma pomóc uporządkować wiedzę i poprawić opiekę nad pacjentami. Nie daje jednak prostego sposobu na samodzielne rozpoznanie typu cukrzycy. Jeśli masz objawy lub niepokojące wyniki glukozy, potrzebujesz oceny lekarskiej, niezależnie od swojej masy ciała i historii odżywienia.

Uznanie cukrzycy typu 5 porządkuje wiedzę o mniej znanej postaci choroby

Nazwa „cukrzyca typu 5” oznacza cukrzycę związaną z niedożywieniem. W starszych publikacjach spotkasz określenie MRDM, pochodzące od angielskiego „malnutrition-related diabetes mellitus”. Historyczna kategoria MRDM obejmowała jednak różne postacie choroby, dlatego nie każdy dawny opis można automatycznie utożsamić z dzisiejszym pojęciem typu 5.

W kwietniu 2025 roku IDF ogłosiła uznanie cukrzycy typu 5 jako odrębnej postaci choroby. Nie oznacza to, że wszystkie instytucje jednocześnie zmieniły swoje klasyfikacje. Uznanie przez IDF nie oznacza automatycznego przyjęcia tej nazwy przez WHO, NFZ czy każdą poradnię.

Wyodrębnienie tej postaci ma ułatwić rozpoznawanie choroby, prowadzenie badań i dobór opieki. Kryteria diagnostyczne oraz zalecenia dotyczące leczenia są nadal rozwijane. Gdy czytasz o „nowym typie cukrzycy”, odróżniaj uznanie kategorii od gotowych standardów postępowania dostępnych dla lekarzy w każdym systemie ochrony zdrowia.

Cukrzyca typu 5 może mieć inny mechanizm niż typ 1 i typ 2

W opisywanej cukrzycy typu 5 problem wiąże się przede wszystkim z ograniczoną zdolnością trzustki do wydzielania insuliny przy długotrwałym niedożywieniu. Insulina umożliwia organizmowi prawidłowe wykorzystanie glukozy i reguluje jej stężenie we krwi. Gdy jest jej za mało, glukoza pozostaje we krwi, a jej podwyższone stężenie nazywa się hiperglikemią.

Model trzustki trzymany w dłoniach w jasnym pomieszczeniu medycznym. — Cukrzyca typu 5 wiąże się z ograniczoną zdolnością trzustki do wydzielania insuliny. Fot. Dr. Dexter Mattox / Pexels

W cukrzycy typu 1 układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki, które wytwarzają insulinę. Choroba prowadzi do znacznego niedoboru tego hormonu i wymaga insulinoterapii. W typie 5 nie opisuje się typowego dla cukrzycy typu 1 mechanizmu autoimmunologicznego, choć odróżnienie tych postaci wymaga badań.

Cukrzyca typu 2 zwykle wiąże się z insulinoopornością, czyli słabszą odpowiedzią tkanek na insulinę, oraz stopniowym pogarszaniem jej wydzielania. Może wystąpić również u osoby szczupłej. Nie rozpoznasz więc typu choroby po wyglądzie ani nie wykluczysz typu 2 tylko dlatego, że nie masz nadwagi.

Dotychczasowe badania nad cukrzycą związaną z niedożywieniem wskazują na zaburzenia wydzielania insuliny bez nasilonej insulinooporności charakterystycznej dla wielu osób z typem 2. Zależność między niedożywieniem, rozwojem trzustki i późniejszą cukrzycą nadal wymaga wyjaśnienia. Pojedynczy wynik glukozy potwierdza problem z jej stężeniem, ale sam nie wskazuje mechanizmu choroby.

Najczęściej mówi się o osobach z historią przewlekłego niedożywienia

Cukrzyca typu 5 jest wiązana przede wszystkim ze znacznym, długotrwałym niedoborem energii i składników odżywczych. W opisach pacjentów często pojawia się niedożywienie w dzieciństwie lub okresie dojrzewania. Chodzi o warunki utrzymujące się przez dłuższy czas, a nie o kilka opuszczonych posiłków czy krótką dietę odchudzającą.

Dotychczasowe opisy pochodzą głównie z krajów o niskich i średnich dochodach, między innymi z Azji i Afryki. W tych regionach przewlekłe niedożywienie jest częstsze, a dostęp do diagnostyki bywa ograniczony. Nie wynika z tego, że podobna postać cukrzycy może występować wyłącznie u ich mieszkańców.

Niska masa ciała nie potwierdza cukrzycy typu 5. Szczupłość może być naturalną cechą, skutkiem innej choroby albo następstwem już rozwijającej się cukrzycy. Również historia niedożywienia nie wyklucza typu 1, typu 2 ani cukrzycy związanej z chorobą trzustki.

Niedożywienie nie zawsze wynika z decyzji dotyczących jedzenia. Znaczenie mają ubóstwo, brak dostępu do żywności, przewlekłe choroby i trudności w uzyskaniu pomocy medycznej. Jeśli taka historia dotyczy ciebie, opowiedz o niej lekarzowi bez obawy, że jest to przyznanie się do zaniedbania.

Objawy cukrzycy mogą przypominać inne typy choroby

Objawy cukrzycy wynikają przede wszystkim z podwyższonego stężenia glukozy, a nie z numeru przypisanego jej typowi. W cukrzycy typu 5 mogą więc przypominać dolegliwości występujące w innych postaciach choroby. Zwróć uwagę zwłaszcza na:

wzmożone pragnienie, mimo regularnego picia;
częste oddawanie moczu, również w nocy;
zmęczenie i osłabienie bez wyraźnego powodu;
niewyraźne widzenie;
niezamierzoną utratę masy ciała.

Nie istnieje zestaw objawów, który pozwala samodzielnie rozpoznać cukrzycę typu 5. Część osób przez pewien czas nie zauważa wyraźnych dolegliwości, mimo nieprawidłowej glikemii. Z kolei zmęczenie, chudnięcie czy pragnienie mogą mieć inne przyczyny. Trzeba je sprawdzić, zamiast dopasowywać do opisu znalezionego w internecie.

Kiedy do lekarza, a kiedy potrzebujesz pilnej pomocy

Jeśli zauważasz wymienione objawy, umów wizytę u lekarza rodzinnego. Nie czekaj na rozwój całego zestawu dolegliwości, szczególnie gdy pragnieniu i częstemu oddawaniu moczu towarzyszy chudnięcie. Lekarz POZ może rozpocząć diagnostykę i ocenić, czy potrzebujesz szybkiej konsultacji diabetologicznej.

Dzwoń pod 112, jeśli występują zaburzenia świadomości, głęboki i przyspieszony oddech albo gwałtowne pogorszenie stanu. Przy powtarzających się wymiotach i wyraźnym odwodnieniu oraz podejrzeniu wysokiej glikemii jedź na SOR. Takie objawy mogą oznaczać poważne zaburzenia metaboliczne, niezależnie od typu cukrzycy. Jeśli jesteś osłabiony lub splątany, nie prowadź samochodu.

Rozpoznanie wymaga konsultacji i odpowiednich badań

Lekarz ocenia objawy, wcześniejsze choroby, przyjmowane leki oraz historię odżywienia i zmian masy ciała. Może zapytać o warunki żywienia w dzieciństwie, choroby przewodu pokarmowego, zapalenie trzustki i cukrzycę w rodzinie. Te informacje pomagają zrozumieć wyniki, ale żadna z nich sama nie rozstrzyga o rozpoznaniu.

Pobieranie próbki krwi od dorosłego pacjenta w gabinecie medycznym. — Badania krwi pomagają lekarzowi ocenić stan pacjenta i interpretować objawy oraz historię zdrowia. Fot. https://kaboompics.com/ / Pexels

W diagnostyce cukrzycy wykorzystuje się badania laboratoryjne. Nie musisz wykonywać wszystkich na własną rękę, ponieważ wybór zależy od objawów i wcześniejszych wyników. Do podstawowych badań należą:

Glukoza w osoczu krwi żylnej na czczo, oznaczana po 8–14 godzinach bez jedzenia.
Doustny test tolerancji glukozy (OGTT), w którym oznacza się glukozę przed wypiciem roztworu zawierającego 75 g glukozy i po dwóch godzinach.
Hemoglobina glikowana (HbA1c), która pomaga ocenić przeciętną glikemię z ostatnich około 2–3 miesięcy.

Przykładowo glukoza na czczo wynosząca co najmniej 126 mg/dl wymaga oceny w kierunku cukrzycy. Przy braku jednoznacznych objawów wynik zwykle trzeba potwierdzić zgodnie z zasadami diagnostyki. Pomiar domowym glukometrem jest przydatny do monitorowania, ale nie zastępuje laboratoryjnego rozpoznania choroby.

W ustaleniu typu cukrzycy mogą pomóc oznaczenie peptydu C oraz badania przeciwciał związanych z cukrzycą autoimmunologiczną. Peptyd C pośrednio informuje o tym, ile insuliny wydziela twoja trzustka. Czasem potrzebna jest ocena trzustki lub diagnostyka innych przyczyn hiperglikemii. HbA1c również wymaga ostrożnej interpretacji, ponieważ na wynik mogą wpływać między innymi niedokrwistość i zaburzenia czasu przeżycia krwinek czerwonych.

Na wizytę zabierz wcześniejsze wyniki glukozy i HbA1c, listę leków oraz informacje o zmianach masy ciała. Jeśli masz pomiary z glukometru, zapisz datę, godzinę i czas od ostatniego posiłku. Nie rozpoznawaj cukrzycy samodzielnie na podstawie ogólnych informacji. Potwierdzenie choroby wymaga konsultacji lekarskiej.

Uznanie nowego typu nie oznacza jednego gotowego schematu leczenia

Nie ma podstaw, by każdej osobie z podejrzeniem cukrzycy typu 5 proponować identyczne leczenie. Plan zależy od stężenia glukozy, zdolności trzustki do wydzielania insuliny, stanu odżywienia i współistniejących chorób. Obejmuje kontrolę glikemii oraz regularne wizyty, podczas których lekarz ocenia skuteczność i bezpieczeństwo terapii.

Przy niedożywieniu plan żywienia powinien pomagać uzupełniać niedobory, a jednocześnie uwzględniać zaburzenia glikemii. Nie stosuj automatycznie porad dotyczących odchudzania, które często towarzyszą materiałom o cukrzycy typu 2. Ograniczanie jedzenia u osoby niedożywionej może pogłębić problem, nawet jeśli celem jest obniżenie glukozy.

Znaczne niedożywienie wymaga oceny ogólnego stanu zdrowia, w tym gospodarki elektrolitowej. Po długim okresie jedzenia bardzo małych ilości pokarmu zbyt gwałtowne zwiększenie ilości dostarczanej energii może wywołać niebezpieczne zaburzenia, określane jako zespół ponownego odżywienia. W takiej sytuacji stan odżywienia poprawia się pod nadzorem medycznym, czasem w szpitalu.

Leki, w tym ewentualną insulinę, dobiera lekarz. Jeśli masz niewielką masę ciała i nieregularny dostęp do posiłków, lekarz musi szczególnie uwzględnić ryzyko hipoglikemii, czyli zbyt niskiego stężenia glukozy. Nie rozpoczynaj, nie odstawiaj ani nie zmieniaj dawek leków przeciwcukrzycowych samodzielnie.

Wiedza o optymalnym leczeniu cukrzycy typu 5 nadal się rozwija. Sama informacja o uznaniu tej nazwy nie jest powodem, by przerwać dotychczasową terapię lub zastąpić ją suplementem reklamowanym w internecie. Jeśli masz wątpliwości co do rozpoznania, omów je z zespołem, który prowadzi twoje leczenie.

Co ta klasyfikacja zmienia dla pacjentów i systemu opieki

Wyróżnienie typu 5 może pomóc lekarzom trafniej rozpoznawać chorobę u osób, które nie pasują do typowego obrazu cukrzycy typu 1 lub 2. Badaczom ułatwia ustalanie wspólnych kryteriów i porównywanie wyników. To potrzebne, aby określić częstość choroby oraz sprawdzić skuteczność różnych metod leczenia.

Dla ciebie praktyczne znaczenie ma przede wszystkim prawidłowe rozpoznanie i leczenie uwzględniające stan odżywienia. Sama nazwa nie gwarantuje innego leku, dodatkowego świadczenia ani osobnej ścieżki w NFZ. Jeśli masz już rozpoznaną cukrzycę, a w przeszłości doświadczałeś znacznego niedożywienia, przekaż tę informację diabetologowi.

Do poradni diabetologicznej na NFZ co do zasady potrzebujesz skierowania od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, na przykład lekarza POZ. Termin sprawdź w Informatorze o Terminach Leczenia NFZ i potwierdź w wybranej placówce. Jeśli w najbliższej poradni czeka się długo, sprawdź sąsiednie miasta. Przy nasilonych objawach nie czekaj jednak z pierwszą oceną u lekarza rodzinnego do wizyty u specjalisty.

Najczęstsze pytania o cukrzycę typu 5

Czy cukrzyca typu 5 została oficjalnie uznana?

Tak, w kwietniu 2025 roku jej uznanie ogłosiła Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna. Nie oznacza to jednak, że nazwę przyjęto we wszystkich międzynarodowych klasyfikacjach i systemach ochrony zdrowia. Kryteria rozpoznania oraz zalecenia terapeutyczne są nadal rozwijane. Sprawdź więc, na dokumenty której organizacji powołuje się dana informacja.

Czy cukrzyca typu 5 występuje tylko u osób niedożywionych?

Nie, nie musi dotyczyć wyłącznie osób niedożywionych w chwili rozpoznania. Opisuje się ją w związku z historią znacznego, przewlekłego niedożywienia, zwłaszcza w okresie rozwoju. Sama niska masa ciała nie wystarcza do rozpoznania. Lekarz musi też rozważyć inne typy cukrzycy i przyczyny chudnięcia.

Jakie są objawy cukrzycy typu 5?

Mogą występować pragnienie, częste oddawanie moczu, zmęczenie, niewyraźne widzenie i niezamierzona utrata masy ciała. Są to objawy hiperglikemii spotykane również w innych typach cukrzycy. Ich obecność ani nasilenie nie pozwalają samodzielnie ustalić postaci choroby.

Czy cukrzycę typu 5 można rozpoznać na podstawie objawów?

Nie, potrzebujesz oceny lekarskiej i badań laboratoryjnych. Lekarz potwierdza cukrzycę i analizuje historię twojego zdrowia oraz odżywienia. Jeśli są wskazania, zleca dodatkowe badania pomagające ustalić typ choroby. Opis objawów w artykule lub wyszukiwarce nie zastępuje tej oceny.

Czy cukrzycę typu 5 leczy się tak samo jak typ 1 lub typ 2?

Nie można zakładać identycznego leczenia, ponieważ lekarz dobiera terapię do twoich wyników i stanu zdrowia. Część metod może być wspólna, ale potrzeby żywieniowe i ryzyko działań niepożądanych wymagają osobnej oceny. Nadal zbiera się dane dotyczące leczenia typu 5, więc nie zmieniaj terapii bez uzgodnienia z lekarzem.

Jeśli zauważasz objawy cukrzycy lub masz niepokojące wyniki glukozy, umów wizytę u lekarza rodzinnego. Znajdź poradnię i sprawdź termin na pomocnikmedyczny.pl, a dobór badań oraz interpretację wyników powierz lekarzowi.

Zastrzeżenie: Treści publikowane w serwisie PomocnikMedyczny.pl mają wyłącznie charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowią porady medycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Artykuły nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą ani innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia. W przypadku wątpliwości dotyczących stanu zdrowia, objawów lub stosowanych leków należy skontaktować się z lekarzem lub innym uprawnionym specjalistą. Nie należy opóźniać wizyty lekarskiej ani rezygnować z profesjonalnej pomocy medycznej na podstawie informacji znalezionych w serwisie.