Umysł
Co zrobić, gdy bliska osoba przeżywa kryzys psychiczny? Sygnały, których nie warto ignorować
Co zrobić od razu, gdy widzisz, że ktoś jest w niebezpieczeństwie Jeśli bliska osoba mówi o planach odebrania sobie życia, ma już do tego środki albo jest w stanie silnego pobudzenia, dzwoń pod 112 i
Artykuł stworzony przy wsparciu AI.
Co zrobić od razu, gdy widzisz, że ktoś jest w niebezpieczeństwie
Jeśli bliska osoba mówi o planach odebrania sobie życia, ma już do tego środki albo jest w stanie silnego pobudzenia, dzwoń pod 112 i nie zostawiaj jej samej. Nie zastanawiaj się, czy to przesada. Dyspozytor pomoże ci ocenić sytuację i wyśle zespół, który wie, co robić.
Jeśli to bezpieczne, usuń z zasięgu osoby leki, ostre przedmioty i inne rzeczy, którymi mogłaby sobie zrobić krzywdę. Rób to spokojnie, bez szarpaniny i bez oskarżeń. Jeśli osoba jest agresywna, najpierw zadbaj o własne bezpieczeństwo: zachowaj dystans, nie podejmuj siłowych prób i w razie potrzeby wyjdź z pomieszczenia, a o zagrożeniu poinformuj dyspozytora 112.
Zostań przy niej, aż pojawi się karetka, o ile nie zagraża to tobie. Jeśli osoba nagle się uspokoi i powie, że „już jest dobrze”, nie traktuj tego jako końca zagrożenia. Decyzję o tym, czy niebezpieczeństwo minęło, podejmuje lekarz, nie ty i nie ona.
Których sygnałów ostrzegawczych nie warto ignorować
Najważniejszy sygnał to zmiana: ktoś, kto był towarzyski, nagle się wycofuje, a ktoś pogodny staje się apatyczny lub drażliwy. Kryzys rzadko zaczyna się od jednego dramatycznego zdarzenia. Częściej narasta przez tygodnie, a pierwsze oznaki łatwo wziąć za zmęczenie lub gorszy czas.
Poniższe objawy depresji i kryzysu psychicznego powinny cię zaniepokoić, zwłaszcza gdy utrzymują się przez większość dni dłużej niż dwa tygodnie. Nie musisz jednak czekać tak długo, żeby poszukać pomocy, jeśli objawy są nasilone:
- smutek, apatia, utrata zainteresowań i unikanie kontaktu z ludźmi,
- zmiany snu i apetytu, wyraźny spadek lub wzrost masy ciała,
- stałe zmęczenie i trudności z koncentracją, nawet przy prostych zadaniach,
- zwiększone picie alkoholu lub branie substancji, ryzykowne zachowania,
- nagła drażliwość albo agresja, których wcześniej nie było.
Osobną grupą są sygnały, które mogą zapowiadać próbę samobójczą. Należą do nich wypowiedzi o byciu ciężarem, o beznadziejności, rozdawanie ważnych rzeczy i nagłe, dziwnie spokojne pogodzenie się z własnym odejściem. Jeśli je zauważysz, nie czekaj i nie odkładaj reakcji na później. Porozmawiaj z osobą jeszcze tego samego dnia.
Jak spokojnie rozpocząć rozmowę
Wybierz ciche, prywatne miejsce i moment, w którym nie musisz się spieszyć. Rozmowa na korytarzu czy przy innych osobach zwykle kończy się zbyciem tematu. Lepiej usiąść wygodnie, wyłączyć telefon i dać sobie czas.
Zacznij od tego, co zauważasz, bez oceniania. Możesz powiedzieć: „Zauważyłam, że ostatnio jesteś bardzo zmęczona i mało z nami rozmawiasz. Martwię się o ciebie”. Dostosuj słowa do siebie i do osoby, z którą rozmawiasz. Unikaj zdań w rodzaju „weź się w garść” czy „inni mają gorzej”. Takie słowa zamykają rozmowę.
Zapytaj wprost o myśli samobójcze
Jeśli cokolwiek wskazuje na takie myśli, zapytaj o nie bezpośrednio, na przykład: „Czy myślisz o tym, żeby odebrać sobie życie?”. Pytanie nie zwiększa ryzyka. Dla wielu osób jest ulgą, bo wreszcie mogą powiedzieć głośno to, co noszą w sobie.
Słuchaj więcej, niż mówisz
Nie przerywaj, nie bagatelizuj uczuć i nie spiesz się z radami. Wystarczy, że powiesz: „Dziękuję, że mi o tym mówisz”. Nie obiecuj tajemnicy, której nie dotrzymasz. Gdy zagrożone jest życie, musisz wezwać pomoc, nawet jeśli osoba tego nie chce, i lepiej uprzedzić ją o tym uczciwie.
Gdzie szukać profesjonalnej pomocy
Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112. W nagłych sytuacjach psychiatrycznych, na przykład gdy ktoś jest bardzo pobudzony albo traci kontakt z rzeczywistością, możesz też zgłosić się z nim na SOR lub do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego.
Gdy sytuacja nie jest nagła, a ty lub bliska osoba potrzebujecie wsparcia, możesz skorzystać z telefonów pomocowych:
- 116 123 – telefon wsparcia dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym,
- 800 70 2222 – Centrum Wsparcia, całodobowo,
- 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży.
Do psychiatry w ramach NFZ nie potrzebujesz skierowania, więc możesz zapisać się bezpośrednio do poradni zdrowia psychicznego. Pomoc bez skierowania oferują też Centra Zdrowia Psychicznego, gdzie zgłosisz się do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego. Aktualne terminy i dostępne placówki sprawdzisz w wyszukiwarce na stronie NFZ albo dzwoniąc do wybranej poradni.
Pomóc może też lekarz rodzinny, który oceni stan osoby i wskaże dalsze kroki. Skierowanie jest potrzebne zwykle do psychologa w ramach niektórych świadczeń, dlatego warto upewnić się w placówce.
Zachęcaj bliską osobę, żeby sama umówiła wizytę. Jeśli się waha, zaproponuj pomoc: znajdź numer, zadzwońcie razem, podwieź ją i zaczekaj w poczekalni. Dla osoby w kryzysie nawet telefon do rejestracji bywa zbyt trudny.
Zadbaj też o siebie. Opieka nad kimś w kryzysie męczy, a wsparcie psychologiczne jest potrzebne również bliskim. Jeśli czujesz, że cię to przerasta, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym albo psychologiem.
Najczęstsze pytania
Czy zapytanie o myśli samobójcze może pogorszyć stan osoby?
Nie. Badania pokazują, że bezpośrednie pytanie nie zwiększa ryzyka próby samobójczej, a często przynosi ulgę. Zadaj je spokojnie i bez oceniania, a potem posłuchaj odpowiedzi.
Co zrobić, gdy osoba nie chce iść do lekarza?
Okaż troskę i nie naciskaj w kółko. Zaproponuj konkretną, małą rzecz, na przykład wizytę u lekarza rodzinnego, na którą pójdziesz razem z nią. Możesz też poprosić o rozmowę kogoś, komu ufa. Jeśli pojawi się zagrożenie życia, wezwij pomoc pod 112, nawet wbrew jej woli.
Czy do psychiatry potrzebne jest skierowanie?
Do psychiatry w ramach NFZ skierowanie nie jest wymagane. Możesz zapisać się bezpośrednio do poradni zdrowia psychicznego albo zgłosić się do Centrum Zdrowia Psychicznego.
Kiedy kryzys wymaga wezwania karetki?
Dzwoń pod 112, gdy osoba:
- ma plan samobójstwa albo już podjęła próbę,
- zażyła duże ilości leków, alkoholu lub innych substancji,
- traci kontakt z rzeczywistością, na przykład słyszy głosy lub jest splątana,
- jest silnie agresywna i zagraża sobie lub innym.
Jeśli szukasz specjalisty w swojej okolicy, skorzystaj z katalogu placówek i lekarzy na pomocnikmedyczny.pl, gdzie wyszukasz placówki po specjalizacji i mieście.
Zastrzeżenie: Treści publikowane w serwisie PomocnikMedyczny.pl mają wyłącznie charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowią porady medycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Artykuły nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą ani innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia. W przypadku wątpliwości dotyczących stanu zdrowia, objawów lub stosowanych leków należy skontaktować się z lekarzem lub innym uprawnionym specjalistą. Nie należy opóźniać wizyty lekarskiej ani rezygnować z profesjonalnej pomocy medycznej na podstawie informacji znalezionych w serwisie.