Poradniki
Nagłe zatrzymanie krążenia: jak rozpoznać je w kilka sekund i co robić do przyjazdu karetki?
Nagłe zatrzymanie krążenia. Jak je rozpoznać i co robić do przyjazdu karetki? Osoba nagle osuwa się na ziemię, nie reaguje, nie oddycha lub oddycha nietypowo. W takiej chwili liczy się każda minuta. N
Artykuł stworzony przy wsparciu AI.
Nagłe zatrzymanie krążenia. Jak je rozpoznać i co robić do przyjazdu karetki?
Osoba nagle osuwa się na ziemię, nie reaguje, nie oddycha lub oddycha nietypowo. W takiej chwili liczy się każda minuta. Nie musisz mieć wykształcenia medycznego ani sprzętu, żeby zacząć pomagać.
Jeśli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, dzwoń pod 112 lub 999 i rozpocznij uciskanie klatki piersiowej. Włącz głośnik w telefonie, żeby dyspozytor mógł cię instruować podczas udzielania pomocy. Te wskazówki dotyczą przede wszystkim dorosłych. U dzieci technika resuscytacji jest inna, a oddechy ratownicze mają szczególne znaczenie.
Rozpoznaj nagłe zatrzymanie krążenia w kilka sekund
Nagłe zatrzymanie krążenia, w skrócie NZK, oznacza, że serce przestaje skutecznie pompować krew. Mózg i pozostałe narządy nie otrzymują dostatecznej ilości tlenu. Bez szybkiej pomocy ten stan prowadzi do śmierci.
Jako świadek zwróć uwagę na dwa sygnały: poszkodowany nie reaguje i nie oddycha prawidłowo. Nie czekaj na sinienie skóry ani całkowity bezruch. Na początku NZK mogą pojawić się krótkie drgawki, więc nie zakładaj automatycznie, że osoba ma napad padaczkowy.
Pojedyncze westchnienia, charczenie, głośne łapanie powietrza i nieregularne, rzadkie oddechy to możliwe objawy oddechu agonalnego. Nie oznaczają, że poszkodowany oddycha skutecznie. Jeśli nie reaguje i oddycha w taki sposób, traktuj to jak zatrzymanie krążenia.
Nie szukaj tętna na szyi ani nadgarstku, jeśli nie masz przygotowania medycznego. Trudno je wiarygodnie ocenić, a próby mogą opóźnić uciskanie. Rozpocznij pomoc, jeśli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo.
NZK nie jest tym samym co zawał serca. Przy zawale dochodzi do zablokowania dopływu krwi do części mięśnia sercowego, a poszkodowany może być przytomny i odczuwać ucisk w klatce piersiowej. Zawał może jednak doprowadzić do zatrzymania krążenia. Jeśli podejrzewasz zawał, również natychmiast wezwij pogotowie.
Zadbaj o bezpieczeństwo i sprawdź przytomność oraz oddech
Zanim podejdziesz, sprawdź, czy możesz bezpiecznie udzielić pomocy. Zwróć uwagę na ruch samochodów, ogień, przewody elektryczne, wodę i rozlane chemikalia. Nie wchodź do niebezpiecznej strefy, bo możesz stać się kolejnym poszkodowanym.
Podejdź do osoby, delikatnie potrząśnij ją za ramiona i głośno zapytaj: „Czy wszystko w porządku?”. Jeśli nie odpowiada, zawołaj kogoś do pomocy. Zwróć się do konkretnego świadka, na przykład: „Ty w niebieskiej kurtce, podejdź i pomóż mi”.
Jeśli możesz to zrobić bezpiecznie, ułóż poszkodowanego na plecach, na twardym podłożu. Połóż jedną dłoń na jego czole i delikatnie odchyl głowę. Opuszkami palców drugiej dłoni unieś brodę, chwytając za kostną część żuchwy, bez uciskania miękkich tkanek pod nią.
Oceniaj oddech przez maksymalnie 10 sekund. Patrz, czy klatka piersiowa się porusza, nasłuchuj oddechu przy ustach i nosie oraz próbuj wyczuć wydychane powietrze na policzku. Nie przedłużaj oceny, jeśli widzisz tylko pojedyncze westchnienia albo nie masz pewności, czy oddech jest prawidłowy.
Jeśli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha prawidłowo
Wezwij pomoc pod 112 lub 999. Gdy nie podejrzewasz urazu, ułóż osobę w pozycji bezpiecznej na boku, z głową ustawioną tak, aby drogi oddechowe pozostały drożne. Usta skieruj ku dołowi, żeby wydzielina mogła wypływać.
Przy podejrzeniu urazu, na przykład po wypadku lub upadku z wysokości, ogranicz poruszanie poszkodowanym. Przemieść go, jeśli wymaga tego bezpieczeństwo albo utrzymanie drożności dróg oddechowych, również gdy wymiotuje. Stale kontroluj oddech i rozpocznij RKO, jeśli przestanie być prawidłowy.
Zadzwoń pod 112 lub 999 i nie zostawiaj poszkodowanego bez pomocy
Gdy osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, natychmiast wezwij pomoc. Jeśli jesteś sam i masz telefon, wybierz 112 lub 999, włącz tryb głośnomówiący i połóż telefon obok siebie. Możesz rozmawiać z dyspozytorem podczas uciskania klatki piersiowej.
Najpierw podaj dokładne miejsce zdarzenia. W budynku przekaż adres, piętro i sposób wejścia; na drodze podaj kierunek jazdy lub charakterystyczny punkt. Powiedz wprost: „Osoba jest nieprzytomna i nie oddycha prawidłowo”, a następnie podaj liczbę poszkodowanych.
Odpowiadaj na pytania i wykonuj polecenia dyspozytora. Nie rozłączaj się, dopóki nie zakończy rozmowy. Może instruować cię podczas resuscytacji i pomóc ustalić, czy w pobliżu znajduje się defibrylator AED.
Jeśli są inni świadkowie, rozdziel zadania. Nie wołaj tylko ogólnie o pomoc:
- Wskaż jedną osobę, która zadzwoni pod numer alarmowy i potwierdzi, że pomoc została wezwana.
- Poproś drugą osobę o przyniesienie AED.
- Jeśli ktoś jeszcze może pomóc, poproś go o otwarcie wejścia lub wskazanie ratownikom miejsca zdarzenia.
Ty w tym czasie rozpocznij uciskanie klatki piersiowej. Jeśli jesteś sam, nie odchodź na długie poszukiwania defibrylatora. Najpierw wezwij pomoc i rozpocznij RKO, zamiast szukać sprzętu w nieznanym miejscu.
Rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową
Resuscytacja krążeniowo-oddechowa, czyli RKO, pomaga podtrzymać przepływ krwi, zanim ratownicy przejmą działania. Uklęknij obok klatki piersiowej poszkodowanego. Ułóż nasadę jednej dłoni na jej środku, na dolnej połowie mostka, a drugą dłoń połóż na pierwszej.
Spleć palce i nie naciskaj nimi na żebra. Wyprostuj ramiona, ustaw barki nad dłońmi i uciskaj pionowo w dół, wykorzystując ciężar własnego ciała. Nie uciskaj brzucha ani samego dolnego końca mostka.
U dorosłego uciskaj klatkę piersiową z częstością 100–120 razy na minutę, na głębokość 5–6 cm. Po każdym uciśnięciu pozwól jej całkowicie wrócić do poprzedniego położenia. Nie opieraj stale ciężaru ciała na klatce między uciśnięciami, ale utrzymuj dłonie na swoim miejscu.
Jeśli umiesz wykonywać oddechy ratownicze
Stosuj schemat 30 uciśnięć i 2 oddechy. Po 30 uciśnięciach udrożnij drogi oddechowe przez odchylenie głowy i uniesienie brody. Zaciśnij skrzydełka nosa, obejmij szczelnie ustami usta poszkodowanego i wykonaj oddech trwający około sekundy, tak aby klatka piersiowa widocznie się uniosła.
Pozwól powietrzu wypłynąć, wykonaj drugi oddech i wróć do uciskania. Przerwa na dwa oddechy nie powinna przekraczać 10 sekund. Jeśli klatka się nie unosi, popraw ustawienie głowy, ale nie przedłużaj prób kosztem uciskania i nie wkładaj palców do ust na ślepo.
Jeśli nie wykonujesz oddechów ratowniczych
Jeśli nie umiesz, nie chcesz lub nie możesz wykonywać oddechów, uciskaj klatkę piersiową bez przerw na wentylację. Nie odkładaj pomocy z obawy, że zrobisz coś niedokładnie. Dyspozytor może pomóc ci utrzymać odpowiednie tempo.
Uciskanie szybko męczy, a jego jakość może się pogarszać, zanim poczujesz wyczerpanie. Jeśli masz pomocnika, zmieniajcie się mniej więcej co 2 minuty, ograniczając przerwę do kilku sekund. Sam przyjazd karetki nie oznacza jeszcze końca RKO: kontynuuj, aż ratownicy przejmą działania.
Użyj defibrylatora AED, gdy tylko będzie dostępny
AED to automatyczny defibrylator zewnętrzny. Analizuje rytm serca i rozpoznaje, czy potrzebne jest wyładowanie elektryczne. Wydaje polecenia głosowe, więc możesz go użyć bez wykształcenia medycznego.
Poproś konkretną osobę, aby przyniosła urządzenie. AED można znaleźć między innymi na dworcach, w centrach handlowych, zakładach pracy i obiektach sportowych. Szukaj oznaczenia z sercem i błyskawicą, zwykle na zielonym tle. Podczas poszukiwań druga osoba powinna nadal prowadzić RKO.
Jak użyć defibrylatora AED krok po kroku
- Włącz urządzenie lub otwórz jego pokrywę, jeśli uruchamia się w ten sposób.
- Odsłoń klatkę piersiową. Jeśli jest mokra, szybko ją osusz.
- Przyklej elektrody według rysunków: zwykle jedną pod prawym obojczykiem, drugą na lewym boku klatki, poniżej pachy.
- Podczas analizy rytmu nie dotykaj poszkodowanego i dopilnuj, żeby inni również go nie dotykali.
- Jeśli AED zaleci wyładowanie, sprawdź, czy nikt nie dotyka osoby, i naciśnij przycisk, jeśli urządzenie tego wymaga.
- Natychmiast po wyładowaniu wróć do uciskania. Jeśli AED nie zaleci wyładowania, również od razu wznów RKO zgodnie z komunikatem.
Jeśli pomagacie we dwójkę, jedna osoba może uciskać klatkę, podczas gdy druga przykleja elektrody. Przerwij uciskanie dopiero na polecenie urządzenia, na czas analizy lub wyładowania. Nie sprawdzaj samodzielnie po każdym wyładowaniu, czy serce już pracuje.
Nie używaj AED, gdy poszkodowany leży w stojącej wodzie. Najpierw przenieś go w suche, bezpieczne miejsce. Jeśli owłosienie uniemożliwia przyklejenie elektrody, szybko usuń je w miejscu jej naklejenia, używając maszynki z zestawu, jeśli jest dostępna. Usuń plaster leczniczy znajdujący się pod elektrodą, najlepiej w rękawiczkach, i przetrzyj skórę.
Nie przyklejaj elektrod na biżuterię ani bezpośrednio nad widocznym zgrubieniem po wszczepionym urządzeniu, takim jak rozrusznik. Przesuń elektrodę nieco obok, zachowując układ pokazany na rysunku. Nie trać czasu na zdejmowanie całej biżuterii lub przygotowywanie całej klatki piersiowej.
Kontynuuj pomoc do przyjazdu karetki
Prowadź RKO i wykonuj polecenia dyspozytora oraz AED. Urządzenie będzie okresowo ponawiać analizę rytmu. Na czas analizy i ewentualnego wyładowania nikt nie może dotykać poszkodowanego, ale poza tym ograniczaj przerwy w uciskaniu.
Przerwij uciskanie, jeśli osoba zacznie wyraźnie reagować, na przykład otworzy oczy i wykona celowe ruchy, lub zacznie oddychać prawidłowo. Wtedy ponownie oceń jej stan. Pojedyncze westchnienie albo charczenie nie są powodem do zakończenia resuscytacji.
Możesz też zakończyć działania, gdy ratownicy je przejmą, pojawi się zagrożenie albo fizycznie nie będziesz w stanie kontynuować. Jeśli ktoś stoi obok, poproś go o zmianę, zanim całkowicie opadniesz z sił. Nie przerywaj tylko dlatego, że po kilku minutach nie widzisz poprawy.
Gdy powróci prawidłowy oddech, utrzymuj drożność dróg oddechowych i stale obserwuj poszkodowanego. Jeśli pozostaje nieprzytomny, a nie podejrzewasz urazu, ułóż go w pozycji bezpiecznej. Pozostaw elektrody AED na miejscu i bądź gotowy ponownie rozpocząć RKO.
Po przyjeździe zespołu powiedz, kiedy znaleziono osobę, jak oddychała i kiedy rozpoczęto uciskanie. Przekaż, czy użyto AED i ile wyładowań wykonano, jeśli to wiesz. Jeśli nie znasz dokładnej godziny, podaj przybliżony czas bez zgadywania szczegółów.
Po zdarzeniu możesz odczuwać silne napięcie, drżenie lub wracać myślami do sytuacji. Porozmawiaj z bliską osobą, a jeśli trudności utrzymują się lub zaburzają sen, poszukaj wsparcia psychologa. Po kontakcie z płynami ustrojowymi umyj ręce. Kontakt krwi z oczami, ustami lub uszkodzoną skórą zgłoś ratownikom, ponieważ może wymagać pilnej oceny medycznej.
Szybka reakcja świadka zwiększa szansę na przeżycie
Pomoc przy NZK tworzy tak zwany łańcuch przeżycia. Obejmuje szybkie rozpoznanie zagrożenia i wezwanie pomocy, wczesną resuscytację, szybką defibrylację oraz dalszą opiekę medyczną. Pierwsze działania często zależą od osoby, która przypadkowo znalazła się obok.
Uciskanie klatki piersiowej pomaga dostarczać krew do mózgu i serca. AED może przerwać niektóre groźne zaburzenia rytmu, umożliwiając powrót skutecznej pracy serca. Nie każde NZK wymaga wyładowania, dlatego urządzenie najpierw analizuje rytm.
Jeśli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij uciskanie zamiast zwlekać z obawy o pomyłkę. AED nie zaleci wyładowania, jeśli nie rozpozna rytmu, który go wymaga. Dyspozytor pomoże ci podjąć kolejne kroki.
Praktyczny kurs pierwszej pomocy pozwala przećwiczyć uciskanie na fantomie i obsługę AED. Zapisz się na niego, zanim znajdziesz się w sytuacji zagrożenia. Nawet bez szkolenia możesz zadzwonić pod numer alarmowy i rozpocząć pomoc.
Najczęstsze pytania o pierwszą pomoc przy nagłym zatrzymaniu krążenia
Czy przy podejrzeniu nagłego zatrzymania krążenia trzeba sprawdzać tętno?
Nie, jako osoba bez przygotowania medycznego nie trać czasu na szukanie tętna. Rozpocznij RKO, jeśli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo. Oceniaj oddech przez maksymalnie 10 sekund.
Co zrobić, jeśli poszkodowany łapie powietrze lub charczy?
Traktuj taki oddech jako nieprawidłowy, jeśli osoba nie reaguje. Może to być oddech agonalny towarzyszący NZK. Dzwoń pod 112 lub 999, rozpocznij uciskanie i wykonuj instrukcje dyspozytora.
Czy mogę zaszkodzić osobie, jeśli rozpocznę uciskanie klatki piersiowej?
Tak, uciskanie może spowodować urazy, na przykład złamanie żeber, ale przy podejrzeniu NZK ryzyko zwłoki jest znacznie większe. Jeśli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO. Nie zwlekaj z obawy przed urazem.
Czy trzeba być przeszkolonym, żeby użyć defibrylatora AED?
Nie, AED jest przeznaczony również dla świadków bez szkolenia medycznego. Włącz urządzenie i wykonuj jego polecenia. Pilnuj, żeby nikt nie dotykał poszkodowanego podczas analizy rytmu i wyładowania.
Czy prowadzić resuscytację, jeśli nie umiem wykonywać oddechów ratowniczych?
Tak, u dorosłego prowadź nieprzerwane uciskanie klatki piersiowej z częstością 100–120 razy na minutę. Wezwij pomoc, najlepiej przez telefon na głośniku. Nie odkładaj RKO z powodu braku umiejętności wykonywania oddechów.
Zapisz numery 112 i 999 i sprawdź lokalizację najbliższego AED. Rozważ też praktyczny kurs pierwszej pomocy. W sytuacji zagrożenia życia nie szukaj dalszych informacji w internecie: dzwoń po pomoc i działaj.
Zastrzeżenie: Treści publikowane w serwisie PomocnikMedyczny.pl mają wyłącznie charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowią porady medycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Artykuły nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą ani innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia. W przypadku wątpliwości dotyczących stanu zdrowia, objawów lub stosowanych leków należy skontaktować się z lekarzem lub innym uprawnionym specjalistą. Nie należy opóźniać wizyty lekarskiej ani rezygnować z profesjonalnej pomocy medycznej na podstawie informacji znalezionych w serwisie.