Terminy do specjalistów NFZ, katalog placówek medycznych i wiedza o zdrowiu

Sprawdź termin

Choroby

Miażdżyca u młodych dorosłych: jakie badania pomagają ocenić ryzyko?

Warto badać się już w wieku 20 i 30 lat, ale bez wykonywania wszystkich możliwych badań Jeśli masz poniżej 40 lat, zacznij od rozmowy z lekarzem rodzinnym i podstawowych badań: profilu lipidowego, pom

Publikacja 17 listopada 2026

Czas czytania 8 min

Autor Redakcja PomocnikMedyczny.pl · jak powstają nasze artykuły

Artykuł stworzony przy wsparciu AI.

Młody dorosły siedzi przy oknie z notatnikiem i szklanką wody, planując profilaktykę zdrowia serca

Warto badać się już w wieku 20 i 30 lat, ale bez wykonywania wszystkich możliwych badań

Jeśli masz poniżej 40 lat, zacznij od rozmowy z lekarzem rodzinnym i podstawowych badań: profilu lipidowego, pomiaru ciśnienia i oznaczenia glukozy. Zwykle to wystarcza, żeby ocenić ryzyko i zdecydować, czy potrzebne jest cokolwiek więcej. Lekarz rodzinny może zlecić te badania bezpłatnie w ramach NFZ, m.in. w programie profilaktyki chorób układu krążenia (ChUK) w podstawowej opiece zdrowotnej. Zasady kwalifikacji do programu sprawdzisz w swojej przychodni lub w e-rejestracji.

Miażdżyca to odkładanie się tłuszczu i stanu zapalnego w ścianach tętnic. Proces trwa latami i długo nie daje żadnych objawów. Zwykle pierwszym sygnałem jest dopiero ból w klatce piersiowej albo zawał, dlatego miażdżyca u młodych bywa wykrywana przypadkiem lub zbyt późno.

Najpierw sprawdź, co wydarzyło się w twojej rodzinie. Zawał lub udar u ojca albo brata przed 55. rokiem życia, u matki albo siostry przed 65., to informacja, którą trzeba podać lekarzowi. Taki wywiad rodzinny zmienia ocenę ryzyka, nawet gdy czujesz się świetnie.

Na podstawie wyników, wieku, ciśnienia i palenia lekarz może oszacować ryzyko sercowo-naczyniowe za pomocą skali, np. SCORE2 lub POL-SCORE. Na tej podstawie ustali z tobą, jakie badania wykonać teraz i jak często je powtarzać.

Czynniki zwiększające ryzyko u młodych osób

Największe znaczenie mają czynniki, które da się zmierzyć: cholesterol, ciśnienie i cukier. Do tego dochodzą nawyki i choroby przewlekłe. Im więcej czynników naraz, tym wyższe ryzyko zawału u młodych dorosłych.

Z wyników badań krwi najważniejsze są:

  • podwyższony cholesterol LDL, czyli „zły”, który odkłada się w ścianach tętnic,
  • niski cholesterol HDL, czyli „dobry”, który pomaga usuwać nadmiar tłuszczu,
  • podwyższone trójglicerydy, które są osobnym czynnikiem ryzyka.

Bardzo wysoki LDL, zwłaszcza gdy podobne wyniki mają też krewni lub w rodzinie zdarzały się wczesne zawały, może wskazywać na hipercholesterolemię rodzinną. To wrodzona choroba, w której przez całe życie utrzymuje się podwyższony LDL. Lekarz może wtedy zaproponować dalszą diagnostykę.

Drugą grupę stanowią choroby i stany, które uszkadzają naczynia: nadciśnienie tętnicze, cukrzyca lub stan przedcukrzycowy oraz otyłość, zwłaszcza brzuszna. Szkodzi też palenie tytoniu, bo większość szkód wynika z produktów spalania. Wapowanie również nie jest dla naczyń obojętne, choć uważa się je za mniej szkodliwe niż palenie papierosów. Nie oznacza to, że jest bezpieczne.

Trzecia grupa to styl życia i stan zapalny. Chodzi o mało ruchu, przewlekły stres i bezsenność. Ryzyko podnoszą też choroby zapalne, na przykład łuszczyca czy reumatoidalne zapalenie stawów. Jeśli masz którąś z nich, powiedz o tym lekarzowi przy ocenie serca.

Badania i pomiary, o które możesz poprosić lekarza

Podstawą badań w kierunku miażdżycy jest profil lipidowy, pomiar ciśnienia i oznaczenie glukozy. Resztę lekarz dobiera do twojej sytuacji, więc nie musisz prosić o wszystko naraz.

Lekarz mierzy ciśnienie krwi pacjentowi podczas spokojnej wizyty w jasnym gabinecie.
Pomiar ciśnienia to jedno z podstawowych badań, które lekarz może zlecić w ramach oceny ryzyka miażdżycy. Fot. Vitaly Gariev / Pexels

Wyobraź sobie, że jesteś na wizycie u lekarza rodzinnego i mówisz: „Mój ojciec miał zawał w wieku 50 lat, chcę sprawdzić swoje ryzyko”. To wystarczy. Lekarz wie wtedy, jak poprowadzić rozmowę i jakie badania zlecić.

Zestaw podstawowy obejmuje:

  • profil lipidowy: cholesterol całkowity, LDL, HDL i trójglicerydy; zwykle nie trzeba być na czczo, chyba że lekarz zaleci inaczej, np. przy bardzo wysokich trójglicerydach; o zasady przygotowania zapytaj w punkcie pobrań,
  • pomiar ciśnienia tętniczego, najlepiej powtórzony kilka razy,
  • BMI lub obwód talii, czyli proste miary masy ciała i tłuszczu brzusznego,
  • glukoza na czczo albo HbA1c, czyli wynik pokazujący średni poziom cukru z kilku ostatnich miesięcy.

Wyniki zawsze interpretuje lekarz, bo normy zależą od twojego ryzyka. Orientacyjnie: ciśnienie w gabinecie poniżej 140/90 mmHg nie jest jeszcze rozpoznaniem nadciśnienia, a optymalne wartości są niższe. Glukoza na czczo poniżej 100 mg/dl jest prawidłowa, a 126 mg/dl lub więcej, potwierdzone drugim badaniem, wskazuje na cukrzycę. HbA1c poniżej 5,7% jest prawidłowe, a 6,5% lub więcej sugeruje cukrzycę. Docelowy poziom LDL zależy od ryzyka: u zdrowej osoby bez czynników ryzyka zwykle jest to wartość poniżej 115 mg/dl, a przy wyższym ryzyku cel jest niższy, ustala go lekarz.

Gdy wynik glukozy jest graniczny, lekarz może zlecić test obciążenia glukozą. Polega na wypiciu roztworu glukozy i powtórnym pobraniu krwi po określonym czasie.

Dalsze badania są dla osób z konkretnymi wskazaniami, na przykład z silnym obciążeniem rodzinnym albo bardzo wysokim cholesterolem:

  • lipoproteina(a), czyli Lp(a): cząsteczka, której poziom jest w dużej mierze zapisany w genach i zwykle oznacza się ją raz w życiu,
  • USG tętnic szyjnych, które pokazuje grubość ściany naczynia i ewentualne blaszki,
  • wskaźnik kostka-ramię (ABI): porównanie ciśnienia na kostce i na ramieniu, które wskazuje na zwężenia w tętnicach nóg,
  • ocena wapnia w tętnicach wieńcowych w tomografii komputerowej.

O tym, czy któreś z tych badań ma sens, decyduje lekarz. Dwie ostatnie metody rzadko stosuje się u osób bez wyraźnych czynników ryzyka. Cena badań wykonywanych prywatnie zależy od placówki, więc sprawdź ją w cenniku wybranego laboratorium.

Co realnie wspiera zdrowie serca i naczyń

Najlepiej działa połączenie ruchu, jedzenia opartego na produktach roślinnych i rezygnacji z papierosów. Nie potrzebujesz specjalnych suplementów ani diety cud.

Ruch to cel około 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo, czyli na przykład pięć razy po pół godziny szybkiego marszu, jazdy na rowerze albo pływania. Do tego dołóż trening siłowy dwa razy w tygodniu. Umiarkowany wysiłek to taki, przy którym możesz mówić, ale nie śpiewać.

W jedzeniu stawiaj na warzywa, owoce, pełne ziarna, ryby i rośliny strączkowe. Ogranicz tłuszcze trans (obecne w części wyrobów cukierniczych i fast foodów), cukier oraz sól. Jeśli wyniki cholesterolu wyjdą podwyższone, lekarz może skierować cię do dietetyka.

Warto też pamiętać o trzech zasadach, o których łatwo zapomnieć:

  • rzuć palenie, bo to jedna z najskuteczniejszych zmian, jakie możesz wprowadzić,
  • ogranicz alkohol, bo nie ma dawki w pełni bezpiecznej dla zdrowia, więc im mniej, tym lepiej,
  • śpij 7–8 godzin i pilnuj masy ciała.

Jeśli masz problem z rzuceniem palenia, poproś lekarza o pomoc. Są leki i poradnie antynikotynowe, które zwiększają szanse powodzenia.

Kiedy do lekarza od razu

Ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej trwające dłużej niż kilka minut, zwłaszcza z dusznością, zimnym potem, bólem promieniującym do ręki, szczęki lub pleców, to powód, żeby natychmiast zadzwonić pod 112. Nie jedź sam samochodem. To samo dotyczy nagłego osłabienia jednej strony ciała, zaburzeń mowy lub opadnięcia kącika ust.

Na zwykłą wizytę zapisz się, jeśli masz duszność przy wysiłku, który wcześniej nie sprawiał problemu, bóle łydek przy chodzeniu, które mijają w spoczynku, albo wysokie ciśnienie w domowych pomiarach. Zacznij od lekarza rodzinnego. Skierowanie do kardiologa na NFZ możesz dostać od niego, a do specjalisty prywatnie zapiszesz się bez skierowania.

Najczęstsze pytania

Czy miażdżyca może wystąpić u osoby w wieku 25 lat?

Pierwsze zmiany w ścianach tętnic mogą pojawić się już w młodym wieku i długo nie dawać objawów. U większości 25-latków są niewielkie i nie wpływają na zdrowie. U osób z bardzo wysokim cholesterolem, cukrzycą, paleniem tytoniu lub obciążeniem rodzinnym postępują szybciej. To, czy zmiany uda się wykryć, zależy od czynników ryzyka i wykonanych badań.

Które badanie wystarczy, żeby ocenić ryzyko?

Żadne jedno badanie nie wystarcza. Podstawą jest profil lipidowy, pomiar ciśnienia i oznaczenie glukozy, razem z rozmową o rodzinie i stylu życia. Dalsze badania, takie jak Lp(a) czy USG tętnic szyjnych, zleca lekarz według wskazań.

Jak często młody dorosły powinien powtarzać badania?

Częstotliwość zależy od wyników i czynników ryzyka, a ustala ją lekarz. Przy prawidłowych wynikach i braku obciążeń zwykle wystarczy powtarzać badania co 3–5 lat. Gdy wyniki są graniczne lub masz czynniki ryzyka, kontrole bywają częstsze, nawet co kilka miesięcy po zmianie leczenia lub stylu życia.

Lekarza internistę lub kardiologa w swojej okolicy znajdziesz w katalogu placówek i lekarzy na pomocnikmedyczny.pl, filtrując według specjalizacji i miasta.

Zastrzeżenie: Treści publikowane w serwisie PomocnikMedyczny.pl mają wyłącznie charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowią porady medycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Artykuły nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą ani innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia. W przypadku wątpliwości dotyczących stanu zdrowia, objawów lub stosowanych leków należy skontaktować się z lekarzem lub innym uprawnionym specjalistą. Nie należy opóźniać wizyty lekarskiej ani rezygnować z profesjonalnej pomocy medycznej na podstawie informacji znalezionych w serwisie.

Jeden mail w tygodniu

Najważniejsze zmiany w NFZ i teksty, które warto przeczytać. Bez reklam.