Choroby
Jak zmniejszyć ryzyko udarów utajonych? Proste kroki do lepszego zdrowia
Udar utajony: czym jest i jak go uniknąć Najskuteczniej zmniejszysz ryzyko udaru utajonego, gdy będziesz pilnować ciśnienia tętniczego, leczyć zaburzenia rytmu serca i rzucisz palenie. Do tego regular
Artykuł stworzony przy wsparciu AI.
Udar utajony: czym jest i jak go uniknąć
Najskuteczniej zmniejszysz ryzyko udaru utajonego, gdy będziesz pilnować ciśnienia tętniczego, leczyć zaburzenia rytmu serca i rzucisz palenie. Do tego regularnie rób podstawowe badania profilaktyczne, bo udar utajony rzadko daje wyraźne objawy. Większość tych kroków możesz zacząć jeszcze w tym tygodniu, od zwykłego pomiaru ciśnienia.
Czym jest udar utajony i dlaczego nie wolno go lekceważyć
Udar utajony, zwany też cichym udarem, to niewielkie uszkodzenie mózgu, które nie daje typowych objawów, takich jak opadnięty kącik ust czy niedowład ręki. Często wychodzi przypadkiem, na przykład w rezonansie magnetycznym głowy zleconym z całkiem innego powodu. Ktoś robi badanie z powodu uporczywych bólów głowy i w opisie czyta o „starych zmianach niedokrwiennych”.
Taki wynik wymaga omówienia z lekarzem i zadziałania. Cichy udar zwiększa ryzyko kolejnego udaru niedokrwiennego, a także pogorszenia pamięci i sprawności myślenia w następnych latach. Naczynia, które uległy uszkodzeniu raz, mogą uszkodzić się ponownie.
Większość przyczyn da się ograniczyć. Im wcześniej poznasz swoje czynniki ryzyka, tym więcej zyskasz dla zdrowia mózgu. Działać warto, zanim pojawi się pierwszy niepokojący objaw.
Czynniki ryzyka, które kontrolujesz w pierwszej kolejności
Zacznij od ciśnienia tętniczego, bo nadciśnienie to najważniejszy czynnik ryzyka udaru, na który masz wpływ. Mierz ciśnienie regularnie i przyjmuj leki dokładnie tak, jak zalecił lekarz. Nie odstawiaj ich, gdy wyniki się poprawią, bo to właśnie leki je poprawiają.

Drugi punkt to rytm serca. Migotanie przedsionków, czyli nieregularna praca przedsionków, czyli górnych jam serca, sprzyja powstawaniu zakrzepów, które mogą trafić do mózgu. Często nie boli i nie daje oczywistych dolegliwości. Jeśli czujesz kołatanie serca, nagłe „potknięcia” albo przyspieszone bicie bez wysiłku, powiedz o tym lekarzowi.
Trzecia grupa to choroby, które po cichu niszczą naczynia:
- cukrzyca, także ta, o której jeszcze nie wiesz,
- wysoki cholesterol, który odkłada się w ścianach tętnic,
- otyłość, szczególnie brzuszna, bo podnosi ciśnienie i poziom cukru.
Wszystkie trzy wykryjesz zwykłymi badaniami krwi i pomiarem ciśnienia.
Wartości docelowe i badania profilaktyczne
Ogólnie zakłada się, że ciśnienie u osób leczonych powinno być poniżej 140/90 mmHg, a u wielu pacjentów lekarz zaleca wartości jeszcze niższe, na przykład poniżej 130/80 mmHg. Cel dla cholesterolu LDL i glukozy zależy od twojego wieku, chorób współistniejących i wcześniejszych incydentów, takich jak udar. Zapytaj lekarza, jakie wartości są właściwe dla ciebie, i zapisz je razem z wynikami.
Częstość badań lipidogramu, glukozy i ciśnienia także ustala lekarz, zależnie od wieku i czynników ryzyka. Jeśli masz nadciśnienie, cukrzycę lub zaburzenia lipidowe, kontrole są zwykle częstsze. Zapytaj w przychodni lub w NFZ o bezpłatne programy profilaktyczne, na przykład program profilaktyki chorób układu krążenia w podstawowej opiece zdrowotnej oraz program „Moje Zdrowie”.
Codzienne nawyki, które chronią mózg
Jeśli palisz, rzucenie papierosów da największy efekt. Palenie niemal podwaja ryzyko udaru, a korzyści zaczynają się już kilka miesięcy po rzuceniu. Pomoże rozmowa z lekarzem rodzinnym, który może zaproponować wsparcie i leczenie wspomagające odstawienie nikotyny.
Drugi krok to talerz. Ogranicz sól, bo podnosi ciśnienie, i alkohol. Jedz więcej warzyw, owoców, ryb i produktów pełnoziarnistych, takich jak ciemne pieczywo, kasze czy płatki owsiane. Nie musisz zmieniać wszystkiego naraz. Zacznij od dosalania potraw dopiero po spróbowaniu.
Trzeci krok to ruch. Celuj w co najmniej 150 minut tygodniowo szybkiego marszu, czyli na przykład pół godziny pięć razy w tygodniu. Tempo ma być takie, żebyś mógł rozmawiać, ale już nie śpiewać. Do tego dołóż regularny sen, bo przewlekły brak snu podnosi ciśnienie i sprzyja przybieraniu na wadze.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Umów wizytę profilaktyczną u lekarza rodzinnego, jeśli masz więcej niż jeden czynnik ryzyka albo od dawna nie mierzysz ciśnienia. Zabierz listę leków, które bierzesz, wcześniejsze wyniki badań i zapiski z domowych pomiarów ciśnienia. Lekarz oceni, czego potrzebujesz, i w razie potrzeby wystawi skierowanie do specjalisty.
Zupełnie inaczej wygląda sytuacja nagła. Gdy pojawi się nagłe osłabienie twarzy, ręki lub nogi, zaburzenia mowy albo nagła utrata wzroku, dzwoń pod 112 bez zwlekania. Nie czekaj, aż objawy miną, i nie jedź do przychodni, bo w udarze liczą się minuty.
W zależności od sytuacji lekarz może zlecić dodatkowe badania:
- echo serca, czyli USG serca, które pokazuje jego budowę i pracę,
- Holter EKG, czyli zapis rytmu serca przez 24 godziny lub dłużej, który wyłapuje migotanie przedsionków,
- badanie obrazowe mózgu, czyli tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny.
Nie każdy potrzebuje wszystkich trzech. Skierowanie na nie wystawia lekarz, który zna twoje objawy i wyniki.
Najczęstsze pytania
Czy udar utajony zawsze wymaga leczenia?
Leczenie zależy od przyczyny i wielkości zmian w mózgu. Najczęściej polega na kontroli czynników ryzyka, czyli ciśnienia, cukru i cholesterolu. Lekarz może też zlecić leki przeciwpłytkowe lub przeciwzakrzepowe, które zmniejszają ryzyko zakrzepów. Nie bierz ich na własną rękę, bo mogą powodować krwawienia.
Jak często mierzyć ciśnienie w domu
Przy diagnostyce nadciśnienia lub zmianie leczenia zaleca się pomiary codziennie rano i wieczorem przez około 7 dni. Do kontroli długoterminowej wystarczy mierzyć kilka razy w tygodniu, o stałych porach. Przed pomiarem usiądź na kilka minut w spokoju, zrób dwa lub trzy pomiary w krótkich odstępach i zapisz wyniki. Pokaż zapiski lekarzowi, bo pojedynczy pomiar w gabinecie mówi znacznie mniej niż seria z domu.
Czy młodsze osoby też mogą mieć udar utajony
Tak, choć częściej dotyczy osób starszych. Młodsi też mogą go mieć, jeśli cierpią na nadciśnienie, migotanie przedsionków lub inne czynniki ryzyka. Nadciśnienie u młodej osoby często długo pozostaje niewykryte, dlatego pomiar ciśnienia warto zrobić niezależnie od wieku.
Jeśli szukasz neurologa lub kardiologa, skorzystaj z katalogu placówek i lekarzy na pomocnikmedyczny.pl, gdzie wyszukasz specjalistów według miasta i opinii pacjentów.
Zastrzeżenie: Treści publikowane w serwisie PomocnikMedyczny.pl mają wyłącznie charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowią porady medycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Artykuły nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą ani innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia. W przypadku wątpliwości dotyczących stanu zdrowia, objawów lub stosowanych leków należy skontaktować się z lekarzem lub innym uprawnionym specjalistą. Nie należy opóźniać wizyty lekarskiej ani rezygnować z profesjonalnej pomocy medycznej na podstawie informacji znalezionych w serwisie.