Jak udzielić pierwszej pomocy i przeprowadzić resuscytację przed przyjazdem ratowników?

Gdy ktoś traci przytomność i nie oddycha prawidłowo, zadzwoń pod numer 112 lub 999, włącz głośnik i od razu zacznij uciskać klatkę piersiową. Nie czekaj na karetkę. Każda minuta bez krążenia zmniejsza szanse na przeżycie, a nawet niedoskonała resuscytacja jest lepsza niż żadna.

Poniżej dowiesz się, jak rozpoznać zatrzymanie krążenia u dorosłego i jak krok po kroku wykonać resuscytację. Opisuję też, co zrobić, gdy osoba jest nieprzytomna, ale oddycha.

Co zrobić najpierw, zanim podejdziesz do poszkodowanego

Najpierw upewnij się, że miejsce jest bezpieczne dla ciebie i dla poszkodowanego. Jeśli zagraża mu prąd, ogień albo ruch na jezdni, odsuń go od zagrożenia. Nie narażaj siebie, bo drugi poszkodowany nikomu nie pomoże.

Potem sprawdź, czy osoba reaguje. Delikatnie potrząśnij ją za ramiona i głośno zapytaj, czy wszystko w porządku. Brak odpowiedzi i brak ruchu oznaczają, że trzeba działać: zawołaj o pomoc, udrożnij drogi oddechowe i oceń oddech, jak opisano niżej.

Jeśli wokół są ludzie, wskaż konkretną osobę i powiedz: „Zadzwoń pod 112, powiedz, gdzie jesteśmy”. Zwykłe „niech ktoś zadzwoni” często kończy się tym, że nikt nie dzwoni. Poproś też inną osobę o przyniesienie defibrylatora AED, jeśli widzisz go w pobliżu, na przykład na dworcu, w centrum handlowym lub urzędzie.

Jeśli jesteś sam i osoba nie oddycha prawidłowo, zadzwoń na 112 lub 999 i połóż telefon obok z włączonym głośnikiem. Dyspozytor poprowadzi cię przez kolejne kroki, a ty będziesz mieć wolne ręce.

Jak ocenić, czy osoba oddycha prawidłowo

Ocena oddechu zajmuje najwyżej 10 sekund. Odchyl głowę poszkodowanego do tyłu i unieś żuchwę, żeby język nie zablokował dróg oddechowych. Potem patrz na klatkę piersiową, słuchaj i wyczuwaj powietrze policzkiem przy jego ustach i nosie.

Zwróć uwagę na jedną pułapkę. Tuż po zatrzymaniu krążenia wiele osób wykonuje pojedyncze, rzadkie, charczące lub drgawkowe ruchy klatki piersiowej. To oddech agonalny, czyli ostatnie odruchy organizmu, a nie prawdziwy oddech. Wygląda, jakby człowiek jeszcze oddychał, ale tak nie jest.

Zasada jest prosta: jeśli oddech jest nieobecny, nieregularny albo budzi twoje wątpliwości, wezwij pomoc (jeśli jeszcze tego nie zrobiono) i zacznij resuscytację. Lepiej uciskać klatkę osobie, która jednak oddychała, niż stracić czas przy kimś, kto nie oddychał.

Co zrobić, gdy osoba jest nieprzytomna, ale oddycha prawidłowo

Jeśli oddech jest regularny i prawidłowy, resuscytacja nie jest potrzebna. Zadzwoń na 112 (jeśli jeszcze nikt tego nie zrobił) i ułóż poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej. Dzięki temu język i wymiociny nie zablokują dróg oddechowych.

Aby ułożyć osobę w pozycji bocznej, uklęknij obok niej, jej bliższą rękę zegnij w łokciu i połóż przy głowie, a dalszą dłoń przyłóż do jej policzka. Zegnij dalszą nogę w kolanie i delikatnie przekręć poszkodowanego ku sobie. Odchyl głowę lekko do tyłu, aby drogi oddechowe były drożne, a twarz ustaw skierowaną w dół, tak by treść z ust mogła swobodnie wypłynąć.

Do czasu przyjazdu pomocy stale kontroluj oddech, najlepiej co minutę. Okryj poszkodowanego, jeśli jest zimno, i nie podawaj mu nic do picia. Jeśli oddech się zatrzyma albo stanie się nieprawidłowy, połóż osobę na plecach i zacznij resuscytację.

Jak przeprowadzić resuscytację krążeniowo-oddechową krok po kroku

Resuscytacja polega na rytmicznym uciskaniu klatki piersiowej, które zastępuje pracę zatrzymanego serca i przepycha krew do mózgu. Wykonuj ją w tej kolejności:

• Ułóż poszkodowanego na plecach na twardym podłożu, na przykład na podłodze lub chodniku, i klęknij obok jego klatki piersiowej.
• Połóż nasadę dłoni na środku klatki piersiowej, na dolnej połowie mostka. Drugą dłoń połóż na pierwszej i splec palce.
• Wyprostuj ramiona i uciskaj mostek na głębokość około 5–6 cm, w tempie 100–120 uciśnięć na minutę.
• Po każdym uciśnięciu pozwól klatce piersiowej całkowicie wrócić do położenia wyjściowego, ale nie odrywaj dłoni od mostka.
• Gdy ktoś dostarczy defibrylator AED, od razu go włącz i wykonuj polecenia głosowe. Uciskaj dalej, kiedy ktoś lub ty przyklejasz elektrody, a przerwij tylko wtedy, gdy urządzenie poleci analizę rytmu lub wyda wstrząs.

Tempo 100–120 uciśnięć na minutę to mniej więcej dwa uciśnięcia na sekundę. Pomaga rytm piosenki, którą dobrze znasz, jeśli tylko nie zwalniasz. Uciskanie jest męczące, więc jeśli ktoś jest obok, zamieńcie się mniej więcej co dwie minuty, robiąc jak najkrótszą przerwę.

Co powiedzieć dyspozytorowi

Podaj dokładne miejsce zdarzenia: adres, miejscowość, a jeśli to możliwe, charakterystyczny punkt w pobliżu. Powiedz, co się stało, ile osób potrzebuje pomocy, że poszkodowany jest nieprzytomny i nie oddycha prawidłowo oraz podaj numer telefonu, z którego dzwonisz. Nie rozłączaj się pierwszy, dopóki dyspozytor nie zakończy rozmowy. Odpowiadaj na jego pytania i wykonuj polecenia.

Oddechy ratownicze: tylko jeśli umiesz

Jeśli umiesz i chcesz wykonywać oddechy ratownicze, po 30 uciśnięciach wykonaj 2 wdechy, przy udrożnionych drogach oddechowych. Jeśli nie umiesz albo się wahasz, uciskaj bez przerwy. To w pełni wystarczy do czasu przyjazdu pomocy.

Kiedy przerwać resuscytację

Kontynuuj, dopóki nie pojawią się oznaki życia, na przykład poszkodowany zacznie się ruszać albo normalnie oddychać. Możesz przestać także wtedy, gdy przyjedzie zespół ratownictwa medycznego i przejmie akcję. Przerwij też, jeśli sam znajdziesz się w niebezpieczeństwie albo jesteś tak wyczerpany, że nie możesz dalej skutecznie uciskać, a nikt cię nie zastąpi.

Dlaczego ćwiczenie na szkoleniu praktycznym ma znaczenie

Kurs pierwszej pomocy daje coś, czego nie da samo czytanie: czujesz w rękach, jak to jest. Na fantomie wielu uczestników dopiero po raz pierwszy przekonuje się, jak duży musi być nacisk na klatkę i jak szybkie tempo trzeba utrzymać. Zwykle okazuje się, że uciskają za płytko i za wolno.

Szkolenie zmniejsza też lęk przed błędem, który najczęściej powstrzymuje świadków przed działaniem. Kiedy już raz to zrobisz, w prawdziwej sytuacji łatwiej ruszyć z miejsca.

Umiejętności warto odświeżać co kilka lat. W stresie przypominasz sobie przede wszystkim to, co ćwiczysz wielokrotnie, a nie to, co kiedyś przeczytasz.

Najczęstsze pytania

Czy mogę zaszkodzić poszkodowanemu, uciskając jego klatkę piersiową?

Możesz złamać żebra i zdarza się to dość często, bo uciskanie wymaga dużej siły. W zatrzymaniu krążenia to akceptowalne ryzyko. Bez resuscytacji osoba, która nie oddycha i której serce nie pracuje, nie ma szans na przeżycie. Złamane żebra się zrosną, a życie możesz uratować.

Co zrobić, jeśli nie umiem wykonywać sztucznego oddychania?

Uciskaj klatkę piersiową bez przerw, aż do przyjazdu pomocy. Same uciśnięcia to skuteczna forma resuscytacji, szczególnie w pierwszych minutach, gdy krew we krwiobiegu wciąż zawiera tlen. Nie przerywaj, żeby się zastanawiać.

Gdzie mogę znaleźć kurs pierwszej pomocy w swojej okolicy?

Kursy pierwszej pomocy prowadzą między innymi Polski Czerwony Krzyż, WOPR oraz wyspecjalizowane firmy szkoleniowe. Wyszukaj w internecie kursy w swoim mieście, zapytaj w lokalnym oddziale PCK albo w swoim zakładzie pracy lub szkole, bo często organizują takie szkolenia. Przed zapisem sprawdź, czy zajęcia obejmują ćwiczenia na fantomie.

Zastrzeżenie: Treści publikowane w serwisie PomocnikMedyczny.pl mają wyłącznie charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowią porady medycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Artykuły nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą ani innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia. W przypadku wątpliwości dotyczących stanu zdrowia, objawów lub stosowanych leków należy skontaktować się z lekarzem lub innym uprawnionym specjalistą. Nie należy opóźniać wizyty lekarskiej ani rezygnować z profesjonalnej pomocy medycznej na podstawie informacji znalezionych w serwisie.

• poradnik
• objawy zdrowotne
• porady zdrowotne
• zdrowie
• pierwsza pomoc